ئەو کەسانەی هۆکاری خۆکوشتنی کچەکەی سلێمانی(کاڵێ)ن سزادەدرێن ‏

2021/02/15    733 جار بینراوە
 
* نەوژین، رێناس ساڵەح
 
 
ئێوارەی(١٣/٢/٢٠٢١) کچێک بەناوی (کاڵێ) بە هەڵواسراوی لە ماڵەکەی خۆیان لە سلێمانی دۆزرایەوە، لە کاتی روداوەکە تەنها یەک کەس لە ‏ماڵەکەدابوە باوکی دەڵێت ”من هیچ کێشیەکم لە گەڵیدا نەبوە“. بە وتەی پۆلیس”لێکۆڵینەوەکان لە قۆناغی سەرەتادان، چاوەڕێی بڕیاری دادوەرن بۆ ‏لێکۆڵینەوە لە مۆبایلەکەی“. پارێزەرێکیش جەختدەکاتەوە دۆسیەکانی خۆکوشتنی ژنان بە زویی دادەخرێت، ئەمە لەکاتێکدایە زۆرینەی خۆکوشتنەکانی ‏ژنان کەسانی دیکەی لەپشتەوەیە.‏
 
 
‏”بە پێی لێکۆڵینەوەکان و راپۆرتی پزیشکی دادوەری روداوەکە سەدا سەد خۆکوژی بوە“. سەرکەوت ئەحمەد، وتەبێژی پۆلیسی سلێمانی ئەمە دەڵێت. ‏ئەو ئێوارەیی کاڵێ، کۆتایی بە ژیانی خۆی دەهێنێت، تەنها خزمەتکارەکەیان لە ماڵ دەبێت.‏
 
 
کاڵێ بۆ خۆی کوشت؟
 
 
ئەو کاتەی کاڵێ، دەگەیەندرێتە نەخۆشخانە کۆتایی بەژیانی هاتوە، هیچ وتەیەکی لێوەرنەگیراوە، باوکی دەڵێت: ”لەگەڵ من هیچ کێشەیەکی نەبوە ‏لەماڵەوش کێشەی نەبوە“. سەرکەوت ئەحمەد، وتەبێژی پۆلیسی سلێمانی بۆ نەوژین ئەمەی وت، ئاماژەی بەوەشکرد، لێکۆڵینەوەکان دەستی پێکردوە، ‏وتە وەرگیراوە لە کەس و کاری لە هاوڕێکانیشی وتە وەردەگیرێت.‏
 
 
وتیشی: ”جارێ زوە بۆ ئەوەی بتوانین هۆکاری پشت خۆکوشتنەکەی دیاری بکەین چاوەڕێی فەرمانی دادوەرین بۆ لێکۆڵینەوە لە مۆبایل و هەژمارەکەی لە ‏تۆڕەکۆمەڵایەتیەکان بۆ ئەوەی هۆکاری سەرکی پشت خۆکوشتنەکەی دەربکەوێت“.‏
 
 
کاڵی، لەدایک بوی ساڵی(١٩٩٣)یە، لەگەڕەکی سەهۆڵەکەی شاری سلێمانی نیشتەجێن.‏
 
 
‏” کچێکی زۆر بەئەدەب و زیرەک بو ئێمە دڵنیاین لە رەوشت بەرزی بنەماڵەکەی، ئەوەی گومانی لێدەکەین لە ژێر گوشاری دەرونی کاڵێ، ئەو کارەی ‏کردبێت“. یەکێک لە خزمەکانی ئەو خانەوادەیە بۆ نەوژین، ئەمەدەڵێت بەڵام، ئامادەنین هیچ زانیاریەکەی دیکە باسبکەن، بەتایبەت لەسەر ئەو پرسەی کە ‏دایک و باوکی کێشە کەتۆتە نێوانیان.‏
 
 
ئەمە لە کاتێکدایە سامان نادر، به‌ڕێوه‌به‌ری سه‌نته‌ری فریاگوزاری ته‌ندروستی سلێمانی ١٢٢ دەڵێت: پێدەچێت”به‌هۆی كێشه‌ی خێزانیه‌وه‌ ئه‌و كچه‌ كۆتایی ‏به‌ژیانی خۆی هێنابێت“.‏
 
 
لە  ئامارەکانی ساڵی رابردو لە هەرێمی کوردستان ٣٨ ژن خۆیان کوشتوە لەگەڵ ٦٧ حاڵەتی خۆسوتاندنی ژنان، لەو ژمارەیە لە پارێزگای سلێمانی  ٢ ‏حاڵەتی خۆکوشتنی ژنان تۆمارکراوە لەگەڵ ٨ حاڵەتی خۆسوتاندن.‏
 
ئەو کەسانەی لە پشت هۆکاری خۆکوشتنی ژنان سزادەدرێن
 
 
بە پێی یاسا بەرکارەکان خۆکوشتنی ژنان بە کاریگەری توندوتیژی خێزان یان بونی کەسێک لە پشت هۆکاری خۆکوشتنەکەوە تاوانەو سزای قورسی بۆ ‏دانراوە، بەڵام پارێزەرێک ئەوە ئاشکرا دەکات ئەو یاساییە وەک پێویست کاری پێناکرێت و لەکاتی خۆکوشتنی ژنان کەیسەکان بە زویی دادەخرێت.‏
 
 
لە یاسای توندوتیژی خێزانی ژمارە ٨ ساڵی ٢٠١١ لە مادەی دوەم بڕگەی یەکەم خاڵی دەیەمدا ھاتوە (خۆکوشتن بە کاریگەری توندوتیژی خێزانی ‏تاوانە). لەگەڵ ئەوەشدا هه‌موار كردنى مادەی ٤٠٨ ی یاسای سزادانی عێراقى ژمارە ٤٢سالی ٢٠٠٤ لە بڕگەی ٢(تسبب فی الانتیحار) واتە ھەر کەسێک ‏ھۆکار بێت بۆ خۆکوشتن ئەوا تاوانبارە، بەتایبەت لە پشت خۆکوشتنی ئافرەت ھاوسەر یان کەسوکار بونی ھەیە‎. 
 
 
 
شۆخان ئەحمەد، بەڕێوبەری رێکخراوی هاریکاری یاسایی بۆ نەوژین، وتی:لێکۆڵینەوە دەبێت بەردەوامبیت لە دوای خۆکوشتن و خۆسوتاندنی هەر ژنێک، ‏بەوەی ئایا پێشتر ئەو ژنە سکاڵای هەبوە، لای هیچ کەسێک باسی کێشەی کردوە، هەڕەشەی خۆکوشتنی کردوە، پیاوەکەی یان کەسێک هانی داوە خۆی ‏بکوژێت، ئەوکات بکەرانی سزا وەربگرن، بەوەش کۆمەڵگا دەترسێت بە ئاسانی ژنێک ناچار بە خۆکوشتن ناکەن.‏
 
 
وتیشی: ”ئێمە ئاگەدارین کاتێک ژنێک خۆی دەکوژێت زۆر بەئاسانی دۆسیەکەی دادەخرێت“. کۆمەڵگا و خێزان خۆیان بێدەنگی هەڵدەبژێرن، ئامادەنین ‏سکاڵا بکەن دەڵێن ”وادامێک خۆی خۆی کوشتوە با حەیامان نەچیت دۆسیەکە کۆتایی دێت“.‏
 
 
رێکخراوی هاریکاری یاسایی لەماوەی ساڵی ٢٠٢٠ یەک کەیسیان هەیە کە ژنێک خۆی کوشتبێت و ئەوان بەدوداچون بۆ هۆکارەکانی خۆکوشتنەکەی بکەن، ‏ئەو روداوەش چیرۆکەکەی بەوشێوەیە( ئەو ژنەی خۆی کوشتوە پێشتر چەند جار لەلایەن مێردەکەیەوە هاندراوە خۆی بکوژێت، شەڕیان بوە، سکاڵای ‏هەبوە لەناو نوسینگەکانی بەرەنگاربونەوەی توندوتیژی).‏
 
 
بەرەنگاربونەوەی توندوتیژی سلێمانی بۆ خۆکوشتەکەی(کاڵێ) بێدەسەڵاتە
 
 
بەڕێوبەرایەتی و نوسینگەکانی بەرەنگاربونەوەی توندوتیژی لە سلیمانی چاوەڕێی نوسراوی دادگان بۆ ئەوەی لەسەر دۆسیەکەی کاڵێ لێکۆڵینەوە دەست ‏پێبکەن.‏
 
 
هیوا کەریم، وتەبێژی بەڕێوبەرایەتی بەرەنگاربونەوەی توندوتیژی دژ بە خێزان و ئافرەتان لە پارێزگای سلێمانی بە نەوژینی راگەیاند: بۆ ئەوەی بزانین ‏پێشتر ئەم کچە سکاڵایکردوە لای ئێمە دەبێت دادوەری دۆسیەکەی نوسراومان ئارستەبکات، بۆ ئەوەی ئەگەر لە ماوەی رابردو سکاڵای کردبێت دژی ‏کەسێک ئێمە پەڕاوکانی دۆسیەکەیان بۆ لێکۆڵینەوە رەوانە بکەین، ئێمە دەسەڵاتمان نیە راستەوخۆ تەداخولی کەسیەکان بکەین مەگەر لە حاڵەتێک وەک ‏دۆسیەکەی سێوان بە ئەمری وەزارەتی ناوخۆ دەسەڵاتمان پێبدرێت ببینە لایەنێک لە لێکۆڵینەوە دۆسیەکە.‏
 
 
دۆسیەی سوتاندنی سێوان و سێ منداڵەکەی سەرەتای روداوەکە وابڵاوکرایەوە کردەوەکە لەلایەن سێوانەوە ئەنجامدراوە، بەڵام دوای هاتنە سەرخەتی فەرمی وەزارەتە پەیوەندیدارەکان و پەرلەمان، هاوسەری سێوان قادر، وەک بوکوژی هاوسەرو منداڵەکەی سزایی لە سێدارەدانی بەسەردا سەپێندرا.
 
 
خێزانی سێوان قادر، بەردەم دادگای سلێمانی، دوای دەرچونی بڕیاری دادوەر لە بارەی تاوانباری دۆسیی سوتاندنی سێوان و مناڵەکانی وێنە: سایتی سبەی
 
وتیشی: دادوەری لێکۆڵینەوە سەیری دۆسیەکە دەکات رەگەزی تاوانی تێدابێت گومانی تاوانی لەپشتەوەبێت و کەسەکە هیچ بەڵگەیەک نەبێت کە گرفتی ‏دەرونی هەبوە، یان سکاڵاکەر هەبێت لە دۆسیەکە و پارێزەری بۆ بگیرێت دادوەر داوای پەڕاوی لێکۆڵینەوەدەکات بۆ ئەوەی بزانرێت ئەو کەسەی خۆی ‏کوشتوە بزانرێت لە چ باردۆخێکدا ژیاوە.‏
 
 
بەمەش ئەگەر دادوەری ئەم کەیسە نوسراو نەکات ئەگەر کاڵێ سکاڵاشی کردبێت بۆهەمیشە سکاڵاکەی بێ ئەنجام دەمێنیتەوە.‏
 
 
راوێژی دەرونی هەوڵەکانی خۆکوشتن پوچەڵ دەکاتەوە
 
 
شارەزایەکی چارەسەری دەرونی جەخت دەکاتەوە چەندین کەیسیان هەبوە کە کەسەکە ویستویەتی خۆی بکوژێت، بەڵام دوای وەرگرتنی راوێژ ‏تێڕوانینی بەتەواوی گۆڕاوە.‏
 
 
ئامینە علی، شارەزای دەرونناسی بۆ نەوژین، وتی: ”کێشەی خیزانی سەرەکیترین هۆکارە کە دەبێتە هۆی لاوازی کەسەکەو پەنابردنە ‏بەرخۆکوشتن، لەگەڵ چەندین هۆکاری دیکە، بەڵام ئەم کەیسانە رۆژانە دێتە لای ئێمە بەشێوەیەک هەیانە جەستەی خۆی بریندارکردوە، یان پێی ‏زانراوە پێش خۆکوشتنەکەی، کە ئـێمە راوێژی لەگەڵ دەکەین خۆشبەختانە جەلسە دوای جەلسە بەتەواویی بیرۆکەی خۆکوشتن لە خەیاڵی ‏نامێنێت“.‏
 
 
دەشڵێت: راوێژکردن بە کەسانی پسپۆڕ و متمنەپێکراو رۆڵێکی زۆرگرنگی دەبێت لە چارەسەرکردنی کێشەکەو دورکەتنەوە لە بیری خۆکوژی، ‏لەگەڵ ئەوەشدا چارەسەرکردنەکان لە کەسێکەوە بۆ یەکێکی دیکە دەگۆڕێت.‏
 
 
بەوتەی ئەم شارەزایەیی دەروناسی زۆرترین حاڵەتەکانی هەوڵدان بۆ خۆکوشتن، بە راوێژکردنی لەگەڵ کەسانی پسپۆڕ بکەرەکانی گەڕاونەتەوە باوردۆخی ‏ئاسایی، دەکرێت نمونەییی (کاڵێ)کانیش لەم نێوەندەدا هەبن وئێستا بەشێوەیەکی دیکە درێژە بە ژیان بدەن.
 
 
 


ئەرشیفی نەوژین | دەربارە | پەیوەندی
Newjin.net - 2021
دروستکراوە لەلایەن کۆمپانیای (کۆدتێك)ەوە
ژمارەی سەردان 62,340     ژمارەی میوان 12